السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

366

تفسير الميزان ( فارسي )

يكى را بفرستيد ، و نيز نگفت فلانى را بفرستيد . و وقتى هم خواست اسم پول را ببرد نگفت پولمان را و يا از پولمان به او بدهيد برود ، بلكه گفت : « پولتان را بدهيد به يك نفرتان » و و رق را به همه نسبت داد ، همه اينها مراتب برادرى و مواسات و ادب آنان را مىرساند . بعلاوه ، جمله * ( « فَلْيَنْظُرْ أَيُّها أَزْكى طَعاماً . . . » ) * و جمله * ( « وَلْيَتَلَطَّفْ . . . » ) * مراتب خيرخواهى آنان نسبت به هم را مىرساند . و جمله * ( « إِنَّهُمْ إِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ . . . » ) * اشفاق و مهربانى آنان را نسبت به يكديگر مىرساند كه چقدر نسبت به نفوسى كه داراى ايمان بودند مشفق بودند ، و براى آن نفوس ارزش قائل بودند . و در جمله * ( « بِوَرِقِكُمْ هذِه » ) * با در نظر گرفتن اضافه پول به آنان و به كار رفتن اشاره « هذه » كه و رق مشخصى را تعيين مىكند اشعار دارد بر اينكه عنايت خاصى داشته‌اند بر اينكه بدان اشاره كنند و بگويند « پولتان كه اينست » و گرنه سياق بيش از اين استدعا نداشت كه چون گرسنه‌اند شخصى را بفرستند قدرى غذا تهيه كند . و اما اسم پول بردن و بدان اشاره كردن بعيد نيست براى اين بوده كه ما بدانيم جهت بيرون افتادن راز آنان همان پول بوده ، چون وقتى فرستاده آنان پول را در آورد تا به فروشنده جنس بدهد فروشنده ديد سكه اى است قديمى و مربوط به سيصد سال قبل . و در آيات اين داستان غير از اين پول چيز ديگرى باعث كشف اين راز معرفى نشده است . * ( « وَكَذلِكَ أَعْثَرْنا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّه حَقٌّ وَأَنَّ السَّاعَةَ لا رَيْبَ فِيها إِذْ يَتَنازَعُونَ بَيْنَهُمْ أَمْرَهُمْ » ) * . در مفردات « 1 » گفته : ماده « عثر » به معناى سقوط است . وقتى مىگويند « فلان عثر » معنايش اين است كه فلانى افتاد ، ولى مجازا در مورد كسى هم كه به مطلبى اطلاع پيدا مىكند بدون اينكه در پى آن باشد استعمال مىكنند ، و مىگويند : « عثرت على كذا » يعنى به فلان مطلب اطلاع يافتم . در قرآن كريم يك جا فرموده : « فَإِنْ عُثِرَ عَلى أَنَّهُمَا اسْتَحَقَّا إِثْماً » و يك جا فرموده : * ( « وَكَذلِكَ أَعْثَرْنا عَلَيْهِمْ » ) * يعنى اين چنين ايشان را بر جاى آنان واقف نموديم بدون اينكه خودشان در جستجوى آنان باشند . و تشبيهى كه در جمله * ( « وَكَذلِكَ أَعْثَرْنا عَلَيْهِمْ » ) * است مانند تشبيهى است كه در جمله * ( « كَذلِكَ بَعَثْناهُمْ » ) * قرار دارد ، و معنايش اين است : همانطور كه قرنها به خوابشان كرديم و سپس بيدارشان نموديم همين طور چنين و چنان كرديم . و به همين منوال جمله اولى معنا

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ماده « عثر » .